Yüksek işlevli kaygı

Yüksek işlevli kaygı (high-functioning anxiety), dışarıdan başarılı, düzenli ve sakin görünen, ama içeride yoğun ve sürekli bir kaygı taşıyan kişileri anlatmak için kullanılan bir ifadedir. Bu kişiler işlerini aksatmaz, sorumluluklarını yerine getirir, çoğu zaman da çevrelerinde "her şeyi halleden kişi" olarak bilinir. Ama bu düzenin arkasında çoğu zaman yorucu bir tetikte olma hâli vardır.

Yüksek işlevli kaygı bir tanı değildir. Cleveland Clinic'in değerlendirmesine göre bu, resmî tanı sistemlerinde yer almayan, kaygıyı yaşayıp günlük hayatı yine de sürdürebilen kişileri anlatan gayriresmî bir ifadedir. Kaygı belirtileri bir kaygı bozukluğuna işaret edebileceği için değerlendirmeyi bir uzmanın yapması önemlidir.

İşaretleri

• Her şeyi en ince ayrıntısına kadar planlamak, kontrolü bırakmakta zorlanmak
• Dışarıdan sakin görünürken içeride sürekli bir huzursuzluk
• "Hayır" diyememek ve herkesin beklentisini karşılamaya çalışmak (insanları memnun etme)
• Yatınca bile durmayan düşünceler, olası kötü senaryoları tekrar tekrar kurmak (ruminasyon)
• Yardım istemek yerine her şeyi tek başına taşımak (hiper-bağımsızlık)
• Mükemmeliyetçilik, küçük hatalarda yoğun utanç
• Dinlenirken bile suçluluk hissetmek

Neden fark edilmez?

Kaygı çoğu zaman bir işlev kaybıyla ilişkilendirilir: işe gidememek, sorumlulukları aksatmak. Yüksek işlevli kaygıda ise kişi tam tersine daha çok çalışır, daha çok düzenler, daha çok kontrol eder. Kaygı bir "motor" gibi çalışır. Bu yüzden hem çevresi hem de kişinin kendisi bir sorun olduğunu fark etmekte zorlanır. Başarı, kaygının üstünü örter.

Ama bu motor uzun süre yüksek devirde çalıştığında bedel öder: uyku sorunları, kas gerginliği, sindirim sorunları ve zamanla tükenmişlik.

Ne yapılabilir?

• Kaygıyı adlandır: "Ben sadece titizim" yerine "Bu hafta çok kaygılıyım" demek ilk adımdır.
• Kontrolü küçük adımlarla bırak: Bir işi bilerek "yeterince iyi" bırakmayı dene.
• Dinlenmeyi bir görev değil, ihtiyaç olarak gör.
• Bedenine kulak ver: Kısa bir nefes çalışması zihni yavaşlatabilir (Nefes Alanı).
• Kaygı düzeyini fark etmek için Kaygı Termometresi aracımız bir başlangıç olabilir.

Ne zaman destek almak iyi gelir?

Başarılı görünmenin seni giderek daha çok yorduğunu hissediyorsan, uyku ve beden sağlığın etkileniyorsa ya da kaygı bir türlü dinmiyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir. Kaygı, doğru destekle çalışılabilir bir alandır. Kaygı ve panik atak sayfamızda bu konuda nasıl çalıştığımızı anlattık.

Sık sorulan sorular

Yüksek işlevli kaygı ne demek?

Dışarıdan başarılı, düzenli ve sakin görünürken içeride yoğun ve sürekli kaygı taşımayı anlatan gündelik bir ifadedir.

Yüksek işlevli kaygı bir tanı mı?

Hayır. Resmî tanı sistemlerinde yer almaz. Ancak bu şekilde tarif edilen belirtiler bir kaygı bozukluğuna işaret edebileceği için bir uzmanla değerlendirmek önemlidir.

Yüksek işlevli kaygısı olan biri nasıl anlaşılır?

Çoğu zaman dışarıdan anlaşılmaz. Aşırı planlama, hayır diyememe, mükemmeliyetçilik, dinlenirken suçluluk ve bitmeyen kötü senaryo düşünceleri sık görülen işaretlerdir.