İnsanları memnun etme

İnsanları memnun etme (people pleasing), başkalarının onayını kaybetmemek, onları kırmamak ya da bir çatışmadan kaçınmak için kendi isteklerini, ihtiyaçlarını ve sınırlarını sürekli geri plana atma eğilimidir. Bir teşhis değildir; gündelik dilde kullanılan bir ifadedir. Ama arkasında çoğu zaman tanıdık bir inanç yatar: "Ancak işe yaradığım ve kimseyi üzmediğim sürece sevilirim."

Nazik, yardımsever ve uyumlu olmak elbette değerlidir. Fark, bu davranışın bir seçim mi yoksa bir zorunluluk mu olduğundadır.

Nasıl fark edilir?

• "Hayır" demek gerektiğinde içinin sıkışması ve sonunda "olur" demek
• Sık sık özür dilemek, hatta hatalı olmadığın durumlarda bile
• Kendi fikrini söylemeden önce karşındakinin ne düşündüğünü kestirmeye çalışmak
• Biri sana kızgın ya da soğuk göründüğünde saatlerce bunu düşünmek
• Yardım istemekte zorlanırken herkese yardım etmeye koşmak
• Yorgunluğun ve kırgınlığın sessizce birikmesi

Nereden gelir?

Bu eğilim çoğu zaman erken yaşta öğrenilen bir uyum biçimidir. Sevginin koşullu hissedildiği, öfkenin tehlikeli olduğu ya da çocuğun ailedeki gerilimi yatıştırma rolünü üstlendiği evlerde, başkalarını memnun etmek güvende kalmanın bir yolu hâline gelebilir. Çocuklukta üstlenilen roller yazımızda bu rollerin yetişkinlikte nasıl sürdüğünü anlattık.

Psikoterapist Pete Walker, zor yaşantılara verilen tepkiler arasında savaş, kaç ve donma tepkilerinin yanına bir dördüncüsünü ekler: karşı tarafı yatıştırarak tehlikeyi savuşturmaya çalışan fawn (yaltaklanma) tepkisi. İnsanları memnun etme davranışı bazen bu tepkinin gündelik hayattaki yansımasıdır.

Neden yorar?

Sürekli başkalarının ihtiyacına göre ayarlanan bir hayatta kişinin kendi sesi kısılır. Zamanla tükenmişlik, bastırılmış öfke, "kimse beni gerçekten tanımıyor" hissi ve ilişkilerde gizli bir kırgınlık ortaya çıkabilir. Paradoks şudur: Hiç "hayır" demeyen birinin "evet"i de tam anlamıyla güvenilir olmaz.

Ne zaman destek almak iyi gelir?

Hayır diyemediğin için sürekli tükendiğini hissediyorsan, ilişkilerinde kendini kaybolmuş buluyorsan ya da başkalarının hoşnutsuzluğu sende yoğun kaygı yaratıyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak bu kalıbın nereden geldiğini anlamana yardımcı olabilir. Küçük adımlarla başlamak mümkün: Suçluluk duymadan hayır demek ve sağlıklı sınırlar koymak üzerine yazılarımız iyi bir başlangıç olabilir.

Sık sorulan sorular

İnsanları memnun etmek kötü bir şey mi?

Hayır. Başkalarını önemsemek değerli bir özelliktir. Sorun, bu davranışın kendi ihtiyaçlarını sürekli yok saymaya, tükenmeye ya da kendini değersiz hissetmeye yol açtığında başlar.

İnsanları memnun etme bir kişilik bozukluğu mu?

Hayır, bir tanı değildir. Gündelik dilde kullanılan bir ifadedir. Ancak yoğun onay ihtiyacı bazen kaygı, düşük öz değer ya da geçmiş zor yaşantılarla birlikte görülebilir; bu yüzden kişiye özel değerlendirme önemlidir.

İnsanları memnun etmeyi nasıl bırakabilirim?

Önce fark etmekle başlar: Hangi durumlarda istemeden "evet" dediğini gözlemlemek. Ardından küçük ve düşük riskli "hayır"larla pratik yapmak, cevap vermeden önce düşünmek için zaman istemek ve kendine şefkatle yaklaşmak işe yarar.