Eş bağımlılık

Eş bağımlılık (kodependans, codependency), bir kişinin kendi ihtiyaçlarını, duygularını ve sınırlarını bir kenara bırakıp değerini bir başkasının ihtiyaçlarını karşılamaktan almasıdır. Bu kişi için sevilmek, gerekli olmakla neredeyse aynı şeydir. Partnerin, bir aile üyesinin ya da yakın bir arkadaşın sorunlarını çözmek, ruh hâlini düzeltmek, onu korumak, hayatın merkezine yerleşir.

Kavram ilk olarak bağımlılık sorunu yaşayan kişilerin yakınlarını tanımlamak için kullanıldı; zamanla daha geniş bir ilişki örüntüsünü anlatmaya başladı. Eş bağımlılık resmi bir tanı değildir. Ama birçok insanın ilişkilerde yaşadığı tanıdık bir döngüyü tarif eder.

İşaretleri

• Karşındakinin sorunlarını kendi sorunlarından daha çok düşünmek
• Hayır demekte zorlanmak, hayır dediğinde suçluluk duymak
• Karşı tarafın ruh hâline göre kendi ruh hâlinin değişmesi
• Kendi ne istediğini, ne hissettiğini bilmekte zorlanmak
• Sana iyi gelmeyen bir ilişkiyi "o bensiz yapamaz" düşüncesiyle sürdürmek
• Yardım etmenin, kontrol etmeye dönüştüğü anlar

Nereden gelir?

Eş bağımlılık çoğu zaman çocuklukta öğrenilmiş bir hayatta kalma biçimidir. Ebeveynlerden birinin bağımlılık, ağır bir hastalık ya da duygusal dengesizlik yaşadığı ailelerde büyüyen çocuk, erkenden "yetişkin" rolünü üstlenebilir. Sevginin ve güvenliğin, başkalarını idare etmeye bağlı olduğunu öğrenir. Bu rol yetişkinlikte ilişkilerde kendiliğinden tekrarlanabilir.

Yardımseverlikten farkı ne?

Başkalarına destek olmak değerli bir özelliktir. Eş bağımlılıkta sorun yardımın kendisi değil, dengenin kaybolmasıdır: Verilen hep tek yönlüdür, kendi ihtiyaçlar görünmez olur ve kişi yardım edemediğinde değersiz hisseder. İnsanları memnun etme eğilimiyle yakından ilişkilidir.

Değişim nereden başlar?

• Gün içinde küçük şeylerde "Ben ne istiyorum?" diye sormak
• Küçük sınırlar koymak ve bunun yarattığı rahatsızlığa katlanmayı öğrenmek
• Karşındakinin duygularından sorumlu olmadığını hatırlamak; destek olmak ile kurtarmak arasındaki farkı görmek

Ne zaman destek almak iyi gelir?

Kendini ilişkilerde sürekli tükenmiş hissediyorsan, sana zarar veren bir ilişkiden kopamıyorsan ya da kendi ihtiyaçlarını hatırlayamıyorsan, bir uzmanla çalışmak bu örüntünün köklerini anlamana ve yeni bir denge kurmana yardımcı olabilir. Zarar veren bir ilişkiye bağlanıp kalma hâli için Travma bağı maddemize de göz atabilirsin.

Sık sorulan sorular

Eş bağımlılık (kodependans) ne demek?

Kişinin kendi ihtiyaçlarını bir kenara bırakıp değerini bir başkasının ihtiyaçlarını karşılamaktan, ona bakmaktan ve onun sorunlarını çözmekten almasıdır.

Eş bağımlılık bir hastalık mı?

Hayır, resmi bir tanı değildir. İlişkilerde tekrarlayan bir davranış ve düşünce örüntüsünü tarif eden bir kavramdır. Ancak kaygı ve tükenmişlik gibi zorluklarla birlikte görülebilir.

Eş bağımlılık nasıl geçer?

Bir anda geçmez, ama değişebilir. Kendi ihtiyaçlarını fark etmek, küçük sınırlar koymak ve bu örüntünün nereden geldiğini anlamak önemli adımlardır. Psikoterapi bu süreçte destekleyici olabilir.