Stockholm sendromu

Bir arkadaşın aylardır kendisini küçümseyen, bağıran bir partnerle birlikte. Konu açıldığında onu savunuyor: "Aslında çok iyi biri, sadece stresli." Çevresindekiler şaşkın, biri yarı şaka yarı ciddi söylüyor: "Bu düpedüz Stockholm sendromu."

Stockholm sendromu, rehinenin ya da zarar gören kişinin, kendisine zarar veren kişiye sempati, minnet hatta bağlılık duymasıdır. Gündelik dilde sık kullanılır, ama hikâyesi ve bilimsel durumu sanıldığından daha karmaşık.

Kavram nereden çıktı?

1973 Ağustos'unda Stockholm'deki Norrmalmstorg Meydanı'nda bir banka soygunu altı gün süren bir rehine krizine dönüştü. Kriz bittiğinde rehinelerin bir kısmı polise değil soygunculara yakınlık gösterdi. Polise danışmanlık yapan psikiyatrist Nils Bejerot buna önce "Norrmalmstorg sendromu" dedi, dünya ise "Stockholm sendromu" olarak tanıdı. Time dergisinin yazısı, bugün bildiğimiz anlamın olayın ilk anlatımında bile yer almadığını, hikâyenin zamanla basitleştirildiğini anlatıyor.

Gerçekten bir sendrom mu?

Hayır, resmi bir tanı değil; psikiyatrinin tanı kitaplarında yer almıyor ve araştırması çok sınırlı. Bugün birçok uzman, olanı bir "hastalık" olarak değil, korkutucu bir durumda hayatta kalmaya çalışan zihnin tepkisi olarak görüyor: Gücün tamamen karşı tarafta olduğu yerde, onu yatıştırmak ve onunla iyi geçinmek bir korunma yoludur.

Eleştirilerin bir kısmı da şuna: "Stockholm sendromu" etiketi bazen zarar gören kişiyi "aklı karışmış" biri gibi gösterip asıl sorunu, yani zarar vereni görünmez kılabiliyor.

Travma bağı ile farkı

Gündelik ilişkilerde kastedilen şey çoğu zaman travma bağı'dır: İyi ve kötü dönemlerin döngüsüyle güçlenen, zarar veren kişiye duyulan yoğun bağ. Stockholm sendromu daha çok rehine ve esaret durumları için kullanılır; ilişkilerdeki örüntüyü anlamak için travma bağı kavramı daha açıklayıcıdır.

Ne yapılabilir?

Zarar veren birini savunduğunu fark etmek utanılacak bir şey değil; insan zihninin tehdit altında nasıl çalıştığını gösterir. O kişiyi seven tarafın da sen olduğunu unutmadan, yaşadıklarını güvendiğin biriyle ya da bir uzmanla konuşmak ilk adımdır. Zor yaşantılarla nasıl çalıştığımı Travma ve zor yaşantılar sayfasında anlattım.

Fiziksel şiddet ya da can güvenliğini tehdit eden bir durum varsa 112'yi arayabilirsin. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ALO 183 hattı ve KADES uygulaması da destek için ulaşabileceğin kaynaklardır.

Sık sorulan sorular

Stockholm sendromu ne demek?

Rehinenin ya da zarar gören kişinin, kendisine zarar verene sempati ve bağlılık duymasıdır. Adını 1973'te Stockholm'de yaşanan bir rehine krizinden alır.

Stockholm sendromu bir hastalık mı?

Hayır, resmi bir tanı değildir ve araştırması sınırlıdır. Çoğu uzman bunu, tehdit altındaki zihnin hayatta kalmak için verdiği bir tepki olarak görür.

Stockholm sendromu ile travma bağı aynı şey mi?

Yakın ama aynı değil. Stockholm sendromu daha çok rehine ve esaret durumları için kullanılır. İlişkilerde iyi ve kötü dönemlerin döngüsüyle güçlenen bağ için travma bağı kavramı daha uygundur.