Duygusal erişilemezlik

Aynı kanepedesiniz. Ona bugün seni çok üzen bir şeyi anlatıyorsun. Dinliyor, başını sallıyor, sonra "Boş ver, takma kafana" diyor ve televizyona dönüyor. Kavga yok, kötü bir söz yok. Ama sen o akşam, yanında biri olduğu hâlde yalnız uyuyorsun.

Buna duygusal erişilemezlik deniyor; İngilizcede emotional unavailability. Bir kişinin fiziksel olarak orada olup duygusal olarak ulaşılamaz olması: derin konuşmalardan kaçmak, duyguları geçiştirmek, yakınlık arttıkça geri çekilmek. Bir tanı değil, ilişkide tekrar eden bir örüntünün adı.

Nasıl görünür?

Ciddi bir konu açıldığında konuyu değiştirmek, şakaya vurmak ya da "Abartıyorsun" demek. Kendi duyguları hakkında neredeyse hiç konuşmamak. Plan yapmaktan, ilişkiye bir ad koymaktan kaçınmak (situationship). İlişki yakınlaştıkça mesafelenmek, uzaklaşınca yeniden ilgi göstermek.

Karşıdaki kişi çoğu zaman şunu hisseder: "Hep ben istiyorum, hep ben açıyorum." Psychology Today'deki bir yazı da bunun en belirgin izini, partner fiziksel olarak orada olsa bile hissedilen yalnızlık ve karışıklık olarak anlatıyor.

Nereden gelir?

Çoğu zaman bir kötü niyet değil, öğrenilmiş bir korunmadır. Duygularını gösterdiğinde alay edilen, cezalandırılan ya da yalnız bırakılan bir çocuk, yakınlığın tehlikeli olduğunu öğrenebilir. Bu, yetişkinlikte kaçıngan bir bağlanma biçimine dönüşebilir (kaçıngan bağlanma). "Kimseye ihtiyacım yok" duruşu da bazen aynı yaradan doğar (hiper bağımsızlık).

Eski bir ilişkide derinden incinmek, yoğun stres ya da yas da insanı geçici olarak kapatabilir. Fark şurada: Geçici kapanma zamanla açılır, örüntü ise her ilişkide kendini tekrar eder.

Sende de olabilir mi?

Bazen soru "O neden ulaşılamaz?" değil, "Ben neden hep ulaşılamaz insanları seçiyorum?" olur. Kaygılı bağlanan biri, mesafeli birinin yanında tanıdık bir gerilim hisseder ve bunu çekim sanabilir (kaygılı bağlanma). Kimi zaman da kendimizin kapalı olduğunu, ancak bir partner bunu söyleyince fark ederiz.

Ne yapılabilir?

Önce suçlamadan, somut anlarla konuşmak: "Dün sana bunu anlattığımda konuyu değiştirdin, kendimi yalnız hissettim." Karşındaki bunu duyabiliyor ve üzerinde çalışmaya istekliyse ilişki değişebilir. Çiftlerle bu döngü üzerine çalışırken amaç kimin haklı olduğunu bulmak değil, ikinizin de güvende hissedeceği bir yakınlık dili kurmak.

Ama sürekli kırıntıyla yetinmek zorunda değilsin (breadcrumbing, bare minimum). Bağlanma örüntülerini Bağlanma stilleri yazısında anlattım. Bu konularda nasıl çalıştığımı İlişkiler ve bağlanma ve Çift terapisi sayfalarında anlattım.

Sık sorulan sorular

Duygusal erişilemezlik ne demek?

Bir kişinin fiziksel olarak yanında olup duygusal yakınlığa, derin konuşmaya ve kırılganlığa kapalı kalması. Bir tanı değil, ilişkide tekrar eden bir örüntü.

Duygusal olarak ulaşılamayan biri değişebilir mi?

Kişi bunu fark eder ve üzerinde çalışmaya istekli olursa değişebilir. Çoğu zaman öğrenilmiş bir korunma olduğu için, güvenli bir ilişki ve terapi süreci bu örüntüyü yumuşatabilir.

Duygusal erişilemezlik ile kaçıngan bağlanma aynı şey mi?

Tam olarak değil. Kaçıngan bağlanma sık görülen nedenlerinden biri. Ama geçmişte yaşanan bir kırgınlık, yas ya da yoğun stres de birini geçici olarak duygusal açıdan ulaşılamaz yapabilir.