Peter Pan sendromu

Otuz beş yaşında. Eğlenceli, sevimli, enerjik. Onunla vakit geçirmek keyifli. Ama faturalar hep başkası tarafından ödeniyor. İşler sıkılınca bırakılıyor. Gelecek planı sorulunca konu değişiyor. "Ciddi" bir konuşma açıldığında ya şaka yapıyor ya da ortadan kayboluyor. Ve sen, yanında bir partnerden çok bir çocuğu büyütüyormuş gibi hissetmeye başlıyorsun.

Buna gündelik dilde Peter Pan sendromu deniyor. Hiç büyümek istemeyen masal kahramanından adını alan bu kavram, yetişkinliğin sorumluluklarından kaçan, büyümekte zorlanan kişileri anlatıyor. Psikolog Dan Kiley 1983'te yazdığı kitapla yaygınlaştırdı. Önemli bir not: Bu bir tanı değil. Cleveland Clinic de kavramı resmî bir tanı değil, popüler psikolojide kullanılan bir terim olarak tanımlıyor.

Nasıl görünür?

Herkeste farklı ama sık anlatılan bazı örüntüler var: sorumluluk almaktan kaçınmak, bağlanmaktan ve uzun vadeli planlardan uzak durmak, işte ya da okulda sürekli yarım bırakmak, eleştiriye ve hayal kırıklığına dayanmakta zorlanmak, kararları ve yükleri hep başkasına bırakmak.

Bunun "çocuksu" ilgilerle ilgisi yok. Çizgi film izlemek, oyun oynamak, eğlenceyi sevmek büyümediğin anlamına gelmez. Mesele, yetişkin hayatın yüklerini taşımaktan sürekli kaçmak.

Nereden gelir?

Kesin bir cevap yok, araştırma da sınırlı. Sık konuşulan ihtimaller iki uçta: Her şeyin onun yerine yapıldığı, hiç zorlanmasına izin verilmeyen aşırı korumacı bir çocukluk. Ya da tam tersi, çocukluğun erken bittiği, büyümek zorunda kalınan bir hayat; yetişkinlikte o kaybedilen yılları geri almaya çalışmak.

Bazen altında bir korku yatar: başaramama korkusu (başarısızlık korkusu), bağlanınca incinme korkusu (kaçıngan bağlanma). Sorumluluktan kaçmak, bu korkularla yüzleşmemenin bir yolu olabilir.

İlişkide ne olur?

Peter Pan'ın yanında çoğu zaman bir "Wendy" vardır: her şeyi toparlayan, hatırlatan, ödeyen, düzelten partner. Bu düzen başta işler gibi görünür ama zamanla bir tarafı yorar, diğer tarafı da hiç büyümeden bırakır (eş bağımlılık). Wendy'nin her şeyi üstlenmesi, Peter'ın büyümesine yer bırakmaz.

Değişim çoğu zaman o düzenin bozulmasıyla başlar: her şeyi üstlenmeyi bırakmak, net sınırlar koymak. Kendi içindeki küçük çocukla (iç çocuk) şefkatle ama yetişkin bir yerden ilişki kurmak da bu yolun bir parçası.

Bu kavramı kendinde ya da partnerinde tanıyorsan, bir etiketten çok bir başlangıç noktası olarak düşünebilirsin. Bu konularda nasıl çalıştığımı İlişkiler ve bağlanma sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Peter Pan sendromu nedir?

Yetişkinliğin sorumluluklarından kaçan, büyümekte zorlanan kişiler için kullanılan popüler bir psikoloji kavramı. Adını hiç büyümek istemeyen masal kahramanı Peter Pan'dan alıyor.

Peter Pan sendromu bir hastalık mı?

Hayır. Resmî bir tanı değil; psikiyatrik tanı sistemlerinde yer almıyor. Bir davranış örüntüsünü anlatmak için kullanılan gündelik bir terim.

Partnerimde Peter Pan sendromu varsa ne yapabilirim?

Onun yerine her şeyi üstlenmeyi bırakmak ve net sınırlar koymak önemli bir adım. Değişim ancak kişi kendisi isterse mümkün; bu konuda bir uzmanla konuşmak ikinize de yol gösterebilir.