Pazar kaygısı

Pazar öğleden sonra. Güzel bir kahvaltı yaptın, biraz yürüdün, keyfin yerinde. Sonra saat beşe doğru bir şey değişiyor. Midende bir düğüm, göğsünde bir ağırlık. Aklına pazartesi sabahki toplantı, cevaplanmamış e-postalar, yetiştirilecek işler geliyor. Hafta sonunun son saatleri, haftanın ilk saatleri gibi geçmeye başlıyor.

Buna pazar kaygısı deniyor; İngilizcede Sunday scaries. Hafta sonu biterken, yeni iş haftasını düşündükçe çöken sıkıntı. Bir tanı değil, çok yaygın bir deneyim. Cleveland Clinic'ten bir psikolog da bunu, iş haftası başlamadan önce yaşanan ön kaygı olarak tanımlıyor.

Nasıl hissettirir?

Herkeste farklı. Bazıları huzursuz olur, oturamaz. Bazıları karamsar düşüncelere dalar, aynı şeyleri tekrar tekrar düşünür (ruminasyon). Bedende de hissedilebilir: mide sıkışması, baş ağrısı, kalp çarpıntısı. Sık rastlanan bir durum da uyuyamamak; hafta sonunu biraz daha uzatmak için gece geç saate kadar telefonda kalmak (intikam uykusuzluğu).

Neden olur?

Bir yanıyla çok doğal. Beynimiz yaklaşan bir yükü önceden hesaplamaya çalışır. Özgür bir zamandan kurallı bir zamana geçiş de herkes için biraz zordur. Ama pazar kaygısı her hafta ağırlaşıyorsa, bazen bir işarettir: İş yükünün kaldırılamaz hâle geldiğinin, işte değersiz hissettiğinin, sınırların kaybolduğunun.

Tükenmişliğin (tükenmişlik) ilk belirtilerinden biri olabilir. Ya da tam tersi: İşin sana hiçbir şey ifade etmediği, içinin boşaldığı bir bıkkınlık (boreout).

Pazar akşamını nasıl hafifletirsin?

Küçük şeyler işe yarar. Cuma günü işten çıkmadan önce pazartesinin ilk üç işini bir kâğıda yazıp bırakmak. Böylece zihnin bütün hafta sonu onları tutmak zorunda kalmaz. Pazar akşamına sevdiğin küçük bir ritüel koymak: bir arkadaşla yemek, uzun bir banyo, sevdiğin bir dizi. Pazar akşamını bitiş değil, bir şeyin başlangıcı yapmak.

Bir de dürüst bir soru: "Beni bu kadar sıkan şey tam olarak ne?" Belli bir toplantı mı, belli bir kişi mi, yoksa işin bütünü mü? Cevap, neyin değişmesi gerektiğini gösterebilir.

Pazar kaygısı uykunu, iştahını ya da haftanın geri kalanını etkiliyorsa, bunu konuşmak iyi gelebilir. Bu konularda nasıl çalıştığımı Tükenmişlik ve iş stresi sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Pazar kaygısı nedir?

Hafta sonu biterken, yeni iş haftasını düşündükçe ortaya çıkan sıkıntı ve kaygı. İngilizcede "Sunday scaries" olarak biliniyor. Bir tanı değil, çok yaygın bir deneyim.

Pazar kaygısı neden olur?

Yaklaşan bir yükü önceden düşünmek ve özgür zamandan kurallı zamana geçmek doğal olarak zorlayıcıdır. Her hafta ağırlaşıyorsa iş yükü, değersizlik ya da tükenmişlikle ilgili olabilir.

Pazar kaygısı ne zaman bir uzmana danışmayı gerektirir?

Uykunu, iştahını ya da haftanın geri kalanını etkiliyorsa, her hafta daha da ağırlaşıyorsa bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir.