Doomscrolling

Doomscrolling, olumsuz, üzücü ya da kaygı verici haberleri ve paylaşımları, kötü hissettirdiği hâlde bırakamadan uzun süre kaydırarak okuma alışkanlığıdır. Türkçede "felaket kaydırması" olarak da karşılanıyor. Kelime 2020'deki pandemi döneminde yaygınlaştı; o yıl birçok sözlük tarafından yılın öne çıkan kelimeleri arasında gösterildi.

Neden yapıyoruz?

Zihnimiz tehlikeye karşı tetikte olacak şekilde evrimleşti; tehdit içeren bilgi, olumlu bilgiden daha çok dikkatimizi çeker. Belirsizlik dönemlerinde daha fazla bilgi toplamak, kontrol hissi verir. Ama haber akışı hiç bitmediği için bu "bir şey daha okuyayım" hâli de bitmez. Sonsuz kaydırma tasarımı ve dikkat çekmeye göre sıralanan akışlar bu döngüyü kolaylaştırır.

Nasıl fark edilir?

• "Sadece bir dakika bakacağım" deyip saatlerin geçmesi
• Yatmadan önce telefonda kötü haber okumak ve uykunun kaçması
• Okudukça daha bilgili değil, daha çaresiz hissetmek
• Gündemden kopmanın kendini sorumsuz hissettirmesi

Ne değildir?

Doomscrolling bir teşhis değildir ve olup bitenden haberdar olmak istemek de bir sorun değildir. Mesele bilgi almak değil, bilginin sana iyi gelmediği noktada durmakta zorlanmaktır. Araştırmalar yoğun olumsuz haber tüketimini kaygı ve psikolojik sıkıntıyla ilişkili buluyor; ancak bu ilişkinin yönü tek taraflı değil, kaygılı hissetmek de bizi daha çok kaydırmaya itebiliyor.

Neler iyi gelebilir?

• Zaman ayır: Haberleri günün belirli bir saatinde, sınırlı bir süre takip et.
• Yatak odasını koru: Uykudan önceki son yarım saati ekransız geçirmeyi dene.
• Kendine sor: "Bu bilgi şu an benim yapabileceğim bir şeyi değiştiriyor mu?"
• Bedenine dön: Kaydırmayı fark ettiğinde birkaç yavaş nefes al.

Doomscrolling çoğu zaman zihnin ruminasyon döngüsünün ekrandaki karşılığıdır.