Sosyal kıyaslama

Sosyal kıyaslama, insanın kendini, yeteneklerini, görünüşünü ve hayatını başkalarıyla karşılaştırarak değerlendirmesidir. Kavram, sosyal psikolog Leon Festinger'in 1954'te ortaya attığı sosyal karşılaştırma kuramına dayanır. Festinger'e göre insanlar, kendilerini değerlendirmek için kesin bir ölçüt bulamadıklarında çevrelerindeki insanlara bakar.

Kıyaslama kendi başına bir sorun değildir; insan olmanın doğal bir parçasıdır. Bize neyi merak ettiğimizi, neyi öğrenmek istediğimizi gösterebilir. Sorun, kıyaslamanın sürekli ve tek yönlü hâle gelmesidir.

Yukarı ve aşağı kıyaslama

• Yukarı kıyaslama: Kendini, senden "daha iyi" durumda gördüğün biriyle karşılaştırmak. İlham verebilir, ama sık yapıldığında yetersizlik hissini besleyebilir.
• Aşağı kıyaslama: Kendini, daha zor durumda gördüğün biriyle karşılaştırmak. Kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir, ama kalıcı bir iyi oluş getirmez.

Sosyal medya neden bu kadar yorar?

Sosyal medya, kıyaslamayı hiç olmadığı kadar kolay ve sürekli hâle getirdi. Üstelik karşılaştırdığımız şey çoğu zaman gerçek hayat değil, seçilmiş ve düzenlenmiş anlardır. Başkalarının tatillerini, başarılarını ve en iyi fotoğraflarını, kendi sıradan günümüzle yan yana koyarız. Sonsuz kaydırma (doomscrolling) ve bir şeyleri kaçırma korkusu (FOMO) bu döngüyü güçlendirebilir.

İşaretleri

• Sosyal medyada vakit geçirdikten sonra kendini daha kötü hissetmek
• Başkalarının başarısına sevinmekte zorlanmak, hemen kendi eksiklerini düşünmek
• Kendi hayatındaki iyi şeyleri, başkalarınınkiyle kıyaslayarak küçümsemek
• "Herkes ilerliyor, bir ben yerimde sayıyorum" düşüncesi

Dengeyi bulmak için

• Fark et: Kıyaslama başladığında bunu adlandırmak, otomatik döngüyü yavaşlatır.
• Kendi dününle karşılaştır: Başkalarının bugünü yerine, kendi geçmişinle kıyaslamak daha adil bir ölçüttür.
• Akışını düzenle: Sana kendini sürekli eksik hissettiren hesapları sessize almak bir kaçış değil, bir tercihtir.
• Merakını kullan: Birine imreniyorsan, bu sana neyi istediğin hakkında ne söylüyor?

Ne zaman destek almak iyi gelir?

Kıyaslama kendine bakışını ciddi biçimde sarsıyorsa, sürekli bir yetersizlik hissi yaşıyorsan ya da bu düşünceler ruh hâlini ve günlük hayatını etkiliyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir. Kendine güven üzerine daha fazlası için Özgüven ve kendini sabote etme sayfamıza göz atabilirsin.

Sık sorulan sorular

Sosyal kıyaslama ne demek?

İnsanın kendini, yeteneklerini ve hayatını başkalarıyla karşılaştırarak değerlendirme eğilimidir. Kavram, Leon Festinger'in 1954'te ortaya attığı sosyal karşılaştırma kuramına dayanır.

Kendimi başkalarıyla kıyaslamayı nasıl bırakırım?

Tamamen bırakmak zor, çünkü kıyaslama doğal bir eğilimdir. Ama onu fark etmek, kendini başkalarının yerine kendi geçmişinle karşılaştırmak ve sosyal medya akışını sana iyi gelecek şekilde düzenlemek etkisini azaltabilir.

Sosyal medya özgüveni etkiler mi?

Etkileyebilir. Sosyal medyada çoğunlukla başkalarının seçilmiş ve düzenlenmiş anlarını görürüz. Bunları kendi sıradan günümüzle karşılaştırmak, özellikle sık yapıldığında, yetersizlik hissini besleyebilir.