Parasosyal ilişki

Parasosyal ilişki, karşı tarafın bizi tanımadığı ya da bize gerçek anlamda karşılık veremediği, tek taraflı bir duygusal bağdır. Kavramı 1956'da sosyologlar Donald Horton ve Richard Wohl, televizyon izleyicilerinin ekrandaki kişilerle kurduğu yakınlık hissini anlatmak için ortaya attı.

Bugün bu bağ çoğu zaman bir içerik üreticisine, bir podcast sunucusuna, bir dizi karakterine ve giderek artan biçimde yapay zekâ sohbet botlarına karşı kuruluyor. Kavramın gündemdeki yeri o kadar büyüdü ki Cambridge Sözlüğü, parasocial kelimesini 2025'in kelimesi seçti.

Nasıl fark edilir?

• Bir içerik üreticisini yakın bir arkadaş gibi hissetmek
• Onun hayatındaki gelişmelere kendi hayatındaki gibi sevinmek ya da üzülmek
• Ona karşı sadakat ya da kırgınlık duymak
• Bir sohbet botuyla konuşmayı insanlarla konuşmaya tercih etmeye başlamak

Ne değildir?

Parasosyal ilişki bir bozukluk değildir ve tek başına sağlıksız da sayılmaz. Araştırmalar bu bağların yalnızlık dönemlerinde teselli, ilham ve aidiyet hissi sağlayabildiğini gösteriyor. Sevdiğimiz bir yazarın sesini tanıdık bulmak, insan olmanın doğal bir parçasıdır.

Ne zaman dikkat ister?

Bağ, gerçek ilişkilerin yerini almaya başladığında; zamanın, paranın ya da duygusal enerjinin büyük kısmını tek taraflı bir ilişkiye yöneltmeye başladığında dikkat etmek gerekir. Yapay zekâ sohbet botları burada ayrı bir soru işareti taşır: Her zaman ulaşılabilir, hiç yorulmayan ve hep onaylayan bir muhatap, karşılıklı ilişkilerin doğal sürtünmesine tahammülü azaltabilir.

Asıl soru çoğu zaman şudur: Bu bağ, hayatımdaki hangi boşluğu dolduruyor? Bu soru üzerine düşünmek için Kalabalıklar içinde yalnızlık yazımıza göz atabilirsin.