Duygusal bulaşma

Sabah keyifli uyandın. Ofise girdiğinde bir iş arkadaşın masasına kapanmış, öfkeyle iç çekiyor. Öğlene doğru sen de gerildiğini fark ediyorsun ama nedenini bilmiyorsun. Ortada sana olan bir şey yok. Sadece havayı soludun.

Buna duygusal bulaşma deniyor; İngilizcede emotional contagion. Çevrendekilerin duygularını farkında olmadan kapıp aynı duyguyu yaşamak. Esnemek gibi: Birinin yüzünü görünce sen de aynısını hissetmeye başlıyorsun.

Nasıl olur?

Psikologlar Elaine Hatfield, John Cacioppo ve Richard Rapson 1990'larda bunu adım adım tarif etti: Karşımızdakinin yüz ifadesini, ses tonunu, duruşunu kendiliğimizden ve çok hızlı taklit ederiz. Bedenimiz bu ifadeyi takınınca, beynimiz de o duyguyu hissetmeye başlar. Bütün bunlar çoğu zaman farkında olmadan, saniyeler içinde olur.

Bu yetenek bebeklikten beri bizi birbirimize bağlar; bir annenin sakinliğinin bebeğine geçmesi de bir bulaşmadır. Ama aynı mekanizma kaygıyı, öfkeyi ve karamsarlığı da taşır.

Ekrandan da bulaşır mı?

Evet. 2014'te Facebook'ta yaklaşık 700 bin kullanıcıyla yapılan bir deney, haber akışında olumlu paylaşımlar azaltılan kişilerin kendilerinin de daha olumsuz paylaşımlar yaptığını gösterdi. Yani duygular yüz yüze görmeden, sadece yazıyla da bulaşabiliyor. (Bu deney, kullanıcılardan açık izin alınmadan yapıldığı için ayrıca büyük bir etik tartışma da başlattı.) Bitmeyen kötü haber akışında saatler geçirmenin (doomscrolling) neden bu kadar ağır geldiğinin bir açıklaması da bu.

Kimler daha çok etkilenir?

Başkalarının duygularına açık olan herkes, ama özellikle her gün yoğun duygularla karşılaşanlar: sağlık çalışanları, öğretmenler, bakım verenler, müşteriyle çalışanlar. Uzun vadede bu, empati yorgunluğu ve tükenmişlik olarak geri dönebilir.

Nasıl korunulur?

Amaç duygulara kapanmak değil, onları fark etmek. "Bu his benim mi, yoksa ortamdan mı geldi?" diye sormak çoğu zaman yeter. Gergin bir konuşmadan sonra birkaç derin nefes almak, mekân değiştirmek, kötü haber akışına bir süre koymak ve gün içinde seni sakinleştiren insanlarla vakit geçirmek dengeyi getirir. İşte yoğun duygularla çalışanlarla nasıl çalıştığımı Sağlık çalışanları ve Öğretmenler sayfalarında anlattım.

Sık sorulan sorular

Duygusal bulaşma ne demek?

Çevrendekilerin duygularını farkında olmadan kapıp aynı duyguyu yaşamaktır. Karşımızdakinin yüz ifadesini ve ses tonunu kendiliğimizden taklit etmemizle başlar.

Duygusal bulaşma ile empati aynı şey mi?

Değil. Empati, karşındakinin ne hissettiğini anlamak ve bunu onun duygusu olarak tanımaktır. Duygusal bulaşmada ise duyguyu kendi duygun gibi yaşarsın, çoğu zaman da nereden geldiğini fark etmezsin.

Sosyal medyada duygular bulaşır mı?

Evet. Facebook'ta yapılan büyük bir deney, kişilerin gördükleri paylaşımların duygusal tonundan etkilendiğini gösterdi. Duygular sadece yüz yüze değil, yazıyla da bulaşabilir.