Pygmalion etkisi

Bir öğretmen, sınıfın en "zor" öğrencisine bir soru soruyor. Cevap gecikince hemen başka birine geçiyor. Parlak bildiği öğrenciye ise bekliyor, ipucu veriyor, gülümsüyor. Yıl sonunda iki öğrenci de öğretmenin baştan beklediği yere varmış oluyor.

Buna Pygmalion etkisi deniyor. Birinden yüksek ya da düşük beklentiye sahip olmanın, onun performansını o yönde etkileme eğilimi. Adını, yonttuğu heykele âşık olan ve onu canlandıran mitolojik heykeltıraş Pygmalion'dan alıyor.

Kavram nereden çıktı?

1960'larda psikolog Robert Rosenthal ve okul müdürü Lenore Jacobson, bir ilkokulda öğretmenlere bazı öğrencilerin bu yıl "atılım yapacağını" söyledi. Aslında bu öğrenciler rastgele seçilmişti. Yıl sonunda bu öğrencilerin bazı ölçümlerde daha fazla ilerleme gösterdiği görüldü (Psychology Today).

Sonraki araştırmalar etkinin özgün çalışmadaki kadar büyük olmadığını ve her zaman tekrarlanmadığını gösterdi. Ama beklentilerin davranışa sızdığı fikri sağlam: Daha çok umut beslediğimiz birine daha sıcak davranır, ona daha çok zaman, ipucu ve ikinci şans veririz.

Ters yüzü: Golem etkisi

Düşük beklenti de aynı şekilde işler. "Bu çocuktan bir şey olmaz" denen biri, bunu söylenmeden de hisseder ve zamanla denemeyi bırakabilir (öğrenilmiş çaresizlik). Ailede "sorunlu çocuk" rolüne yerleşen bir genç için de durum benzerdir (çocuklukta üstlenilen roller).

Ne yapabiliriz?

Öğretmen, ebeveyn ya da yöneticiysen, kime ne kadar zaman, söz ve sabır ayırdığına bakmak iyi bir başlangıç. Beklentiyi yüksek tutup desteği de ona göre vermek, sadece "yapabilirsin" demekten daha etkilidir. Kendi iç sesin için de geçerli: Kendinden ne beklediğin, ne kadar denediğini etkiler.

Öğretmenlerin taşıdığı yükleri Öğretmenler sayfasında yazdım. Ebeveyn ve ergen ilişkisinde nasıl çalıştığımı Ergenlik ve ebeveynlik sayfasında anlattım.