Ebeveynleşmiş çocuk

On yaşındasın. Annen yine ağlıyor ve sen yanına oturup onu teselli ediyorsun. Babanla aralarındaki kavgaları dinliyor, kimin haklı olduğuna karar vermeye çalışıyorsun. Akşam kardeşinin yemeğini sen hazırlıyorsun. Bir gün biri "Ne kadar olgun bir çocuk" diyor; sen de bunu bir iltifat sanıyorsun.

Buna ebeveynleşmiş çocuk deniyor; İngilizcede parentification. Ebeveyn ile çocuk arasında rollerin yer değiştirmesi ve çocuğun yaşına uygun olmayan sorumlulukları üstlenmesi. Cleveland Clinic de bunu, çocuğun gelişimine uygun olmayan sorumluluklar aldığı bir rol değişimi olarak tanımlıyor.

İki türü var

Pratik ebeveynleşme: Ev işlerini, kardeş bakımını, faturaları, hasta bir ebeveynin bakımını üstlenmek. Duygusal ebeveynleşme: Ebeveynin sırdaşı, teselli edeni, arabulucusu olmak; onun duygularını yönetirken kendi duygularını bastırmak. İkincisi daha görünmezdir ve çoğu zaman daha derin iz bırakır.

Her sorumluluk ebeveynleşme değildir. Çocuğun ev işlerine katılması sağlıklıdır. Sorun, yükün çocuğun kaldıramayacağı kadar ağır ve uzun süreli olması, karşılığında çocuğun ihtiyaçlarının görülmemesidir.

Yetişkinlikte nasıl görünür?

Başkalarının ihtiyaçlarını kendinden önce koymak ve "hayır" diyememek (insanları memnun etme). Yardım istemekte zorlanmak (hiper bağımsızlık). İlişkilerde hep "bakan" taraf olmak (eş bağımlılık). Dinlenirken bile suçluluk duymak. Kimi zaman da çocukluğu "hiç yaşamamış" olmanın tarifsiz bir yasını taşımak.

Bu tablo bir kusur değil; bir zamanlar ailede eksik olanı tamamlamaya çalışan bir çocuğun uyum biçimi.

İyileşme nasıl başlar?

İlk adım, yaşananı adlandırmak: "Ben çok erken büyümek zorunda kaldım." Sonra küçük sınırlar koymayı denemek (sınır koymak), kendi ihtiyaçlarını fark etmek, bakılmaya izin vermek. Çoğu zaman bu, ebeveyni suçlamak değil, kendi yükünü yere bırakmak demektir.

Ailedeki rolleri Çocuklukta üstlenilen roller yazısında ayrıntılı anlattım. Bu konularda nasıl çalıştığımı Aile danışmanlığı sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Ebeveynleşmiş çocuk ne demek?

Ebeveyn ile rollerin yer değiştirdiği, yaşına uygun olmayan pratik ya da duygusal sorumlulukları üstlenen çocuk. Örneğin ebeveyninin sırdaşı ya da kardeşlerinin bakıcısı olmak.

Ebeveynleşmiş çocukların yetişkinlikteki özellikleri nelerdir?

Başkalarının ihtiyaçlarını öne koymak, hayır diyememek, yardım istemekte zorlanmak, ilişkilerde hep bakan taraf olmak ve dinlenirken suçluluk duymak sık görülür.

Çocuğun ev işlerine yardım etmesi ebeveynleşme mi?

Hayır. Yaşına uygun sorumluluklar almak sağlıklıdır. Ebeveynleşme, yükün çocuğun kaldıramayacağı kadar ağır ve uzun süreli olduğu, çocuğun kendi ihtiyaçlarının ise görülmediği durumdur.