Toksik üretkenlik

Pazar öğleden sonra. Kanepeye uzanıp bir film açıyorsun, yirmi dakika sonra içinde bir huzursuzluk başlıyor: "Şu an bir şey yapıyor olmam lazım." Telefonu alıp e-postalara bakıyorsun, yarının listesini yazıyorsun. Tatildeyken bile adım sayını, okuduğun kitap sayısını, "verimli" geçip geçmediğini kontrol ediyorsun. Dinlenmek, sanki hak edilmesi gereken bir ödül.

Buna toksik üretkenlik deniyor. Değerini yalnızca ne kadar ürettiğine, ne kadar çalıştığına bağlamak; dinlenmeyi, boş durmayı, keyfi suçluluk ya da zaman kaybı gibi yaşamak. Sosyal medyada çoğu zaman "hustle kültürü" ile birlikte anılıyor: sabah beşte kalkan, hiç durmayan, "uyursan kaybedersin" diyen bir yaşam idealiyle.

Çalışkanlıktan farkı ne?

Çok çalışmak tek başına bir sorun değil. Fark, durabilme kapasitesinde. Çalışkan biri gerektiğinde dinlenebilir, bir işi yarım bırakabilir. Toksik üretkenlikte ise durmak kaygı yaratır. "Ben ancak bir şey başardığımda değerliyim" düşüncesi içten içe yön verir. Bu düşüncenin kökleri bazen mükemmeliyetçilikte, bazen başarıyla sevginin iç içe geçtiği bir çocuklukta, bazen de sürekli başkalarının vitrinine baktığımız (sosyal kıyaslama) bir ekran çağında yatar.

Neye mal olur?

Kısa vadede çok iş çıkarırsın. Uzun vadede beden ve zihin bunun bedelini ister: uyku bozulur, ilişkiler arka plana düşer, zevk aldığın şeyler bile birer "görev" olur. Dünya Sağlık Örgütü'nün iş yerindeki kronik stresle ilişkilendirdiği tükenmişlik, bu yolun sık varılan duraklarından biri (WHO).

Küçük bir deneme

Bir hafta boyunca hiçbir amaca hizmet etmeyen, yarım saatlik bir şey yap: Pencereden bakmak, ölçmeden yürümek, sadece müzik dinlemek. İçinde yükselen huzursuzluğu fark et ve onu düzeltmeye çalışmadan izle. "Bir şey yapmıyorsam değersizim" düşüncesi oradaysa, o düşünceyi tanımak ilk adım.

Bu döngü işini, uykunu ya da ilişkilerini yıpratmaya başladıysa birlikte bakabiliriz. Bu konularda nasıl çalıştığımı Tükenmişlik ve iş stresi sayfasında anlattım.