Silahlaştırılmış beceriksizlik

"Çamaşırları sen yıkasana, ben hep karıştırıyorum." "Çocuğun doktor randevusunu sen al, ben o sistemleri anlamıyorum." "Bulaşık makinesini bir kere dizdim, beğenmedin." Bir süre sonra bütün bu işler hep aynı kişide kalıyor. Öbürü de rahat.

Buna silahlaştırılmış beceriksizlik deniyor; İngilizcede weaponized incompetence. Bir işi bilerek ya da farkında olmadan kötü yaparak, o işin hep başkasına kalmasını sağlamak. "Ben yapamıyorum" sözü bir kaçış yoluna dönüşüyor.

Nasıl görünür?

En çok ev işleri ve çocuk bakımı üzerinden konuşuluyor, ama işte ve arkadaşlıkta da görülüyor. Cleveland Clinic'ten psikolog Susan Albers bunu, kişinin bir işi bilinçli ya da bilinçsizce kötü yapıp bir daha o işi yapmaktan kurtulmaya çalışması olarak tarif ediyor ve sadece fiziksel işlerde değil, karar vermek gibi zihinsel yüklerde de görülebileceğini söylüyor.

Tanıdık cümleler: "Sen benden iyi yapıyorsun." "Söyle, yaparım" (ama hiç kendiliğinden fark etmeden). "Yaptım işte, daha ne istiyorsun?" Yapılan işin özensizliği, bir dahaki sefere istemeyi zahmetli hâle getirir.

Her "yapamıyorum" bu mu?

Hayır. Gerçekten bilmediği bir işi öğrenmeye çalışan kişi başka, öğrenmemeyi bir alışkanlık hâline getiren kişi başka. Fark, istekte ve devamlılıktadır: Hata yapıp tekrar deneyen biri öğreniyordur. Her seferinde aynı noktada "beceremem" diyen ve öbürünün devralmasını bekleyen biri ise yükü aktarıyordur. Çoğu zaman bu bilinçli bir plan da değildir; ailede öğrenilmiş rollerden ve kimin neyden "sorumlu" olduğuna dair alışkanlıklardan gelir.

Neden önemli?

Zamanla yükü taşıyan tarafta yorgunluk ve kırgınlık birikir. Görünmeyen planlama işi, yani zihinsel yük, hep aynı kişide kalır. Bu dengesizlik ilişkide öfkeye, mesafeye ve tükenmişlik hissine dönüşebilir.

Nasıl konuşulur?

Suçlamadan, somut bir işten başlamak iyi gelir: "Faturaları bundan sonra baştan sona sen takip eder misin?" İşi devretmek, ilk denemelerin kusurlu olmasına da izin vermek demektir; her şeyi yeniden yapmak, öbürünün geri çekilmesini kolaylaştırır. Hangi işin "kimin işi" olduğunu birlikte, yazılı olarak konuşmak da yardımcı olur. Bu döngü çiftlerin en sık takıldığı yerlerden biri; nasıl çalıştığımı Çift terapisi sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Silahlaştırılmış beceriksizlik ne demek?

Bir işi bilerek ya da farkında olmadan kötü yaparak, o işin hep başkasına kalmasını sağlamaktır. En çok ev işleri ve çocuk bakımında konuşulur, işte ve arkadaşlıkta da görülür.

Silahlaştırılmış beceriksizlik her zaman bilinçli mi?

Hayır. Çoğu zaman bilinçli bir plan değil, ailede öğrenilmiş rollerden ve alışkanlıklardan gelen bir örüntüdür. Fark edildiğinde değiştirilebilir.

Partnerimde silahlaştırılmış beceriksizlik varsa ne yapabilirim?

Suçlamadan, somut bir işi baştan sona devretmeyi konuşmak, ilk denemelerin kusurlu olmasına izin vermek ve iş bölümünü birlikte netleştirmek yardımcı olur. Döngü sürüyorsa çift terapisi bu konuşmayı kolaylaştırabilir.