Psikoloji Sözlüğü
Pasif agresiflik
Bulaşıklar yine lavaboda. "Bir şey mi oldu?" diye soruyorsun, cevap geliyor: "Yok, bir şey olmadı." Ama kapılar biraz sert kapanıyor, mesajlara tek kelimeyle dönülüyor, akşam yemeğinde koyu bir sessizlik var. Ertesi gün söz verilen iş "unutuluyor". Kimse kızgın olduğunu söylemiyor, ama evdeki hava kızgınlıkla dolu.
Buna pasif agresiflik deniyor. Öfkenin ya da kırgınlığın açıkça söylenmeden, dolaylı yollarla gösterilmesi: imalı cümleler, cezalandıran sessizlik, ağırdan almak, yarım yapılan işler, "şaka yapıyorum" diye söylenen iğneli sözler. Amerikan Psikoloji Derneği'nin sözlüğü de bunu düşmanlığın açık değil, örtük biçimde ifade edilmesi olarak tanımlıyor.
Neden doğrudan söylenmez?
Çoğu zaman pasif agresiflik kötü niyetten değil, öfkeyi güvenli bir şekilde söyleyememekten doğar. Öfkenin ayıp sayıldığı, "sesini yükseltme" denen, itiraz edince sevginin geri çekildiği bir evde büyüdüysen, öfke kaybolmaz; kılık değiştirir. "Hayır" diyemeyen biri de (insanları memnun etme) çoğu zaman "evet" deyip sonra işi sürüncemede bırakır.
Yani bu davranışın altında genellikle şu cümle yatar: "Kızgınım ama bunu söylersem bir şeyler kötü olur."
Karşında olunca nasıl hissettirir?
Kafa karıştırır. Ortada açık bir kavga olmadığı için ne olduğunu adlandıramazsın; "Ben mi abartıyorum?" diye düşünmeye başlarsın. Uzun sürdüğünde ilişkide güveni aşındırır, çünkü sorun hiçbir zaman masaya gelmez, sadece havada asılı kalır. Bu yüzden pasif agresiflik, açık bir tartışmadan daha yorucu olabilir.
Kendinde fark edersen
Hepimiz zaman zaman yaparız. İlk adım suçlamak değil, fark etmek: "Şu an kızgınım ve bunu sessizlikle gösteriyorum." Sonra küçük, net bir cümle denemek: "Dün söylediğin şey beni kırdı." Öfkeyi söylemek ilişkiyi bozmaz; çoğu zaman ilişkiyi asıl koruyan şey budur. Öfkeyle ilgili daha uzun bir yazıyı Öfke yıkıcı bir güç mü? sayfasında bulabilirsin.
İlişkinde ya da ailende sürekli söylenmeyen kırgınlıklarla yaşadığını fark ediyorsan, bunu birlikte konuşabiliriz. Bu konularda nasıl çalıştığımı İlişkiler ve bağlanma sayfasında anlattım.
Sık sorulan sorular
Pasif agresif ne demek?
Öfkeyi ya da kırgınlığı açıkça söylemek yerine sessizlik, ima, erteleme ya da iğneli şakalarla dolaylı yoldan göstermek.
Pasif agresiflik bir kişilik bozukluğu mu?
Gündelik dilde bir davranış biçimini anlatır, tek başına bir tanı değildir. Herkes zaman zaman pasif agresif davranabilir; sorun, bunun ilişkilerde yerleşik bir iletişim biçimine dönüşmesidir.
Pasif agresif biriyle nasıl konuşulur?
Suçlamadan, gördüğün davranışı sakince adlandırmak işe yarar: "Dünden beri sessizsin, bir şeye kırıldıysan duymak isterim." Böylece öfkenin açıkça söylenebileceği bir alan açılır.