Yer değiştirme

Yer değiştirme, bir duygunun (çoğunlukla öfkenin) asıl kaynağına değil, daha güvenli ya da ulaşılabilir bir hedefe yöneltilmesidir. Psikanalitik kuramda tanımlanan savunma mekanizmalarından biridir.

Klasik örnek: Patronuna kızan biri eve gelip eşine bağırır; eşi çocuğa sert davranır; çocuk köpeğe tekme atar. Öfke, gücü yetebileceği yere doğru akar.

Engellenme ve saldırganlık

1939'da Dollard ve arkadaşlarının ortaya koyduğu engellenme-saldırganlık kuramı, hedeflerimize ulaşmamız engellendiğinde bir öfke ve saldırganlık eğilimi doğduğunu öne sürer. Günümüzde bu kuram daha esnek biçimde ele alınıyor; ama temel gözlem hâlâ geçerli.

Ekonomik kaygılar, belirsiz bir gelecek, sürekli bir kriz hâli; bunların hiçbirine doğrudan tepki veremeyiz. Biriken öfke de trafikte hiç tanımadığımız birine, markette sırada bekleyen kişiye ya da en yakınımızdakilere yönelir. Toplumdaki tahammülsüzlük hissinin bir kısmı bu mekanizmayla açıklanabilir.

Nasıl fark edilir?

• Küçük bir olaya, olayın büyüklüğüyle orantısız bir öfke duymak
• Sonradan "bu kadar kızmamın sebebi aslında o değildi" diye düşünmek
• Öfkenin hep aynı, "güvenli" kişilere yönelmesi

Ne yapılabilir?

Döngüyü kırmanın ilk adımı, öfkenin gerçek kaynağını adlandırmaktır. "Şu an aslında neye kızıyorum?" sorusu, faturayı yanlış kişiye kesmeyi önleyebilir. Öfke sık sık ve yoğun biçimde ilişkilere zarar veriyorsa, bir uzmanla çalışmak yararlı olabilir.