Pilotlar için psikolojik destek

Pilotların taşıdığı yük

Pilotluk, insanın hata yapma hakkının neredeyse hiç olmadığı bir iş. Yüzlerce kişinin güveni ellerinde. Bu sorumluluk çoğu zaman bir gurur kaynağı; ama zamanla insanın içinde başka bir şeye de dönüşebiliyor: her şeyi kontrol etme, hiç zayıflık göstermeme, duyguları "uçuş sonrasına" erteleme alışkanlığına.

Bunun üstüne mesleğin kendine özgü yükleri ekleniyor:

• Düzensiz uyku ve saat dilimleri. Gece uçuşları, erken çıkışlar, bitmeyen bir jet lag hâli. Uykusuzluk kaygıyı ve sinirliliği büyütüyor.
• Evde olmamak. Doğum günleri, okul gösterileri, hastalıklar... Pilotların ailelerinde "sen hep yoksun" cümlesi sık duyulur. Partner ve çocuklarla kurulan bağ, uzaklıkla sınanıyor.
• Sürekli değerlendirilmek. Simülatör kontrolleri, tıbbi muayeneler, check uçuşları. Kariyerin bir sınavdan diğerine geçiyormuş gibi hissettirebiliyor.
• Zor bir an yaşamak. Bir türbülans, bir acil durum, bir kaza haberi ya da kıl payı atlatılan bir olay. Bu anlar bazen geçip gidiyor, bazen de uykuya, uçuş öncesine sızıyor.

"Konuşursam ne olur?" korkusu

Pilotlar arasında en çok konuşulmayan şey belki de bu. Birçok pilot, bir psikologla görüşmenin sağlık sertifikasını, dolayısıyla uçmayı riske atacağından korkuyor. Bu korku o kadar yaygın ki ABD'de 3.500'den fazla pilotla yapılan bir araştırmada pilotların yarıdan fazlası, sertifikalarını kaybetme kaygısıyla sağlık hizmetinden kaçındığını söylemiş (Scientific American).

Oysa havacılık otoriteleri de artık meseleye başka yerden bakıyor. Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), pilotların erken dönemde destek almasının uçuş emniyetine katkı sağladığını vurguluyor ve havayollarında gizli akran destek programlarını zorunlu kılıyor (EASA). Yani yük ağırlaşmadan konuşmak, uçmaya engel değil; çoğu zaman uçmaya devam edebilmenin yolu.

Lisans ve sağlık sertifikasıyla ilgili yükümlülüklerin konusunda emin değilsen, bunu havacılık hekiminle ya da bağlı olduğun meslek örgütüyle konuşmanı öneririm. Ben bu konuda hukuki bir değerlendirme yapmam; ama bu kararı korkuyla değil, bilgiyle vermene yardımcı olabilirim.

Ne zaman destek almak iyi gelir?

• Uçuş öncesinde ya da sonrasında geçmeyen bir gerginlik, uyku sorunu varsa
• Yaşadığın zor bir an zihninde tekrar tekrar canlanıyorsa
• Evde sabırsızlık, öfke ya da uzaklık artıyorsa
• Kendini sürekli "iyi görünmek" zorunda hissediyorsan
• Meslekle ilgili bir karar (kaptanlık, şirket değişikliği, emeklilik) seni sıkıştırıyorsa

Görüşmelerde nasıl çalışıyorum?

Önce güven. Görüşmelerde konuşulanlar seninle aramızda kalır; işverenine ya da herhangi bir kuruma bilgi vermem. Gizliliğin yasal sınırlarını (örneğin senin ya da bir başkasının hayatının ciddi tehlikede olduğu durumlar) ilk görüşmede açıkça konuşuruz, sürpriz olmasın diye.

Sonra yükün haritasını çıkarırız. Bazen konu bir uçuşta yaşanan zor bir an olur; burada travma odaklı çalışmalardan, gerektiğinde EMDR'dan yararlanırım. Bazen uyku, kaygı ve beden üzerinde çalışırız. Bazen de asıl konu evdedir: uzaklıkla yorulan bir ilişki, büyüyen ve kaçırılan çocuklar. Varoluşçu tarafta ise şu soruyu birlikte sorarız: Bu meslek sana ne anlam veriyor, sen de ona hayatından neyi veriyorsun?

Uçuş programı düzensiz olduğu için görüşmeleri online da yapabiliyoruz; farklı bir şehirde ya da ülkede olsan bile. İstanbul'dayken Şişli'deki merkezde yüz yüze görüşmek de mümkün.

Sık sorulan sorular

Psikologla görüşmem işverenime bildirilir mi?

Hayır. Görüşmeler gizlidir ve işverenine ya da başka bir kuruma bilgi verilmez. Gizliliğin yasal istisnaları ilk görüşmede açıkça konuşulur.

Psikolojik destek almak lisansımı etkiler mi?

Bu, yaşadığın durumun niteliğine ve tabi olduğun havacılık sağlığı kurallarına bağlı. Emin değilsen havacılık hekiminle ya da meslek örgütünle konuşmanı öneririm. Birçok durumda erken destek, sorunun ağırlaşmasını önleyerek uçmaya devam etmeni kolaylaştırır.

Uçuş programım çok düzensiz, görüşmeler nasıl olacak?

Görüşmeleri online yapabilir, saatleri programına göre esnek ayarlayabiliriz. İstanbul'da olduğun günlerde yüz yüze görüşmek de mümkün.