Mevsimsel depresyon (kış depresyonu)

Saatler geri alınmış gibi, akşam beşte hava kararıyor. Sabah alarm çaldığında yataktan çıkmak her zamankinden zor. Canın hiçbir şey yapmak istemiyor; tatlıya, karbonhidrata, uykuya bir özlem var. Arkadaşların arıyor, "Bu hafta olmasın" diyorsun. Ve tuhaf olan şu: Geçen kış da tam böyleydin.

Her yıl aynı mevsimde, özellikle de sonbahar ve kışta gelen bu çöküntüye mevsimsel depresyon deniyor. Halk arasında kış depresyonu da denir. İngilizcesi seasonal affective disorder, kısaca SAD; kısaltmanın İngilizcede "üzgün" anlamına gelmesi de pek tesadüf sayılmaz. Bahar gelip günler uzadıkça genellikle kendiliğinden hafifler.

Neden oluyor?

Tam nedeni bilinmiyor, ama en güçlü şüpheli ışık. Kışın gün ışığı azalınca bedenimizin iç saati şaşabiliyor. Uykuyla ilgili melatonin hormonu fazla, ruh hâliyle ilgili serotonin ise az üretilebiliyor. Sonuç: daha çok uyku isteği, daha az enerji, daha karanlık bir ruh hâli (NHS).

Buna kışın kendi koşulları da ekleniyor: Evde daha çok kalmak, daha az hareket etmek, insanlarla daha az görüşmek. Kısacası, hem ışık hem hayat biraz daralıyor.

Kış hüznü mü, mevsimsel depresyon mu?

Kasımda biraz durgunlaşmak, yağmurlu bir pazar günü battaniyeye sarılıp hiçbir şey yapmamak çok insani. Herkes yaşar. Mevsimsel depresyonda ise bu durgunluk haftalarca sürer ve hayatı gerçekten zorlaştırır. Eskiden sevdiğin şeylerden keyif alamamaya başlarsın (anhedoni), işe ya da okula odaklanmak zorlaşır, insanlardan uzaklaşırsın. Çoğu zaman bunun da bir örüntüsü vardır: Birkaç yıldır her kış aynı şeyi yaşadığını fark edersin.

Bir tanı ancak bir uzmanla konuşarak konabilir. Ama kendine sormaya değer: "Bu sadece bir kötü hafta mı, yoksa her yıl bu zamanlar mı oluyor?"

Neler iyi gelebilir?

İlk ve en basit şey ışık. Gün ışığı en güçlü olduğunda, yani öğle saatlerinde, kısa bile olsa dışarı çıkmak işe yarıyor. Evde ve masanda pencere kenarını seçmek, sabahları perdeleri sonuna kadar açmak da küçük ama gerçek adımlar.

Hareket de çok önemli. Ağır bir spor programı değil, gün içinde yirmi dakikalık bir yürüyüş bile fark yaratabiliyor. Uyku saatlerini olabildiğince sabit tutmak iç saatin toparlanmasına yardım ediyor. Ve belki de en zoru: İnsanlardan tamamen kopmamak. Canın istemediğinde bile kısa bir kahve buluşması, bir telefon görüşmesi ruh hâline sandığından çok iyi gelebilir.

Bazı insanlar için bunlar yetmez, ve bu tamamen olağan. Mevsimsel depresyon, konuşma terapileriyle ve gerektiğinde bir hekimin önereceği tedavilerle iyi yanıt veren bir durum. Kendi kendine katlanmak zorunda değilsin.

Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşüncelerin varsa lütfen beklemeden 112'yi ara ya da güvendiğin birine hemen haber ver.

Bu kış her zamankinden ağır geçiyorsa, biriyle konuşmak iyi gelebilir. Bu konularda nasıl çalıştığımı Depresyon ve anlam sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Mevsimsel depresyon nedir?

Her yıl aynı mevsimde, çoğunlukla sonbahar ve kışta gelen, baharda genellikle hafifleyen bir depresyon türü. Halk arasında kış depresyonu da deniyor.

Kış depresyonunun belirtileri nelerdir?

Uzun süren keyifsizlik, enerji düşüklüğü, normalden fazla uyuma, tatlı ve karbonhidrat isteğinin artması, odaklanma güçlüğü ve insanlardan uzaklaşma en sık görülenler.

Mevsimsel depresyon geçer mi?

Çoğu zaman bahar geldikçe hafifler, ama her kış geri dönebilir. Işık, hareket, düzenli uyku ve sosyal temas iyi gelir. Belirtiler hayatını zorlaştırıyorsa bir uzmandan destek almak önemli.