Hikikomori

Bir aile düşün: Oğulları üniversiteyi bıraktıktan sonra önce arkadaşlarıyla görüşmeyi kesti. Sonra dışarı çıkmayı. Bir süre sonra yemeklerini bile odasında yemeye başladı. Gündüz uyuyor, gece ekranın başında. Kapı kapalı, konuşmalar kısa. Ve bu hâl artık aylardır sürüyor.

Japonca'da buna hikikomori deniyor. Kelime "içeri çekilmek, kapanmak" anlamına geliyor. Bir insanın, çoğunlukla da bir gencin, aylarca hatta yıllarca evinden, çoğu zaman odasından çıkmadan dış dünyayla bağını koparması. Uzmanlar genellikle bu çekilmenin en az altı ay sürmesinden söz ediyor (BJPsych International).

Kavram 1990'ların sonunda Japonya'da tanımlandı. Ama artık biliyoruz ki sadece Japonya'ya özgü değil; benzer hikâyeler pek çok ülkeden, Türkiye'den de duyuluyor.

Tembellik değil

Dışarıdan bakınca bu durum kolayca tembellik ya da şımarıklık sanılabilir. Ama içeride yaşanan genellikle çok farklı: yoğun bir utanç, başarısız olma korkusu, dış dünyanın beklentilerine yetişememe hissi. Kapının ardında çoğu zaman çok yorgun ve çok korkmuş biri var.

Hikikomori kendi başına bir tanı değil, bir durum. Bazen depresyon, sosyal kaygı ya da başka ruhsal zorluklarla birlikte görülüyor. Bazen de sınavda başarısızlık, zorbalığa uğramak, bir ilişkinin bitmesi gibi bir kırılmanın ardından başlıyor. Gerçekleşmeyen beklentiler ağırlaştıkça, odanın dört duvarı en güvenli yer gibi görünmeye başlıyor (başarısızlık korkusu).

Ekranlar ne kadar etkili?

Bugünün odasında internet var. Bu hem bir sığınak hem de bir tuzak olabiliyor. Bir yandan dış dünyayla ince bir bağ kurmayı sağlıyor; oyunlar, forumlar, sosyal medya. Öte yandan gerçek ilişkilerin yerini alıp kişinin odadan çıkma ihtiyacını iyice azaltabiliyor. Ekranlar çoğu zaman hikikomorinin nedeni değil, ama içinde kalmayı kolaylaştıran bir şey.

Aileler ne yapabilir?

Bir aile için bu durum çok zor ve çaresiz hissettiren bir şey. İlk içgüdü çoğu zaman zorlamak oluyor: kapıyı kırmak, interneti kesmek, bağırmak. Ama bu yaklaşım çoğunlukla kişiyi daha da içeri itiyor.

Daha çok işe yarayan şey, sabırlı ve yargılamayan bir bağı korumak. Kapının önüne yemek bırakırken kısa bir not yazmak, onun ilgilendiği bir şeyi sormak, küçük adımları fark edip takdir etmek. Odadan çıkmak bir anda olmuyor; önce mutfağa, sonra balkona, sonra sokağa. Ve belki en önemlisi: Aile olarak sizin de destek almanız. Bu yükü tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz.

Uzun süren bir içe çekilmenin altında genellikle ele alınabilecek bir şey vardır. Bu konularda, aileyle birlikte nasıl çalıştığımı Ergenlik ve ebeveynlik sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Hikikomori nedir?

Bir kişinin, çoğunlukla bir gencin, aylarca hatta yıllarca evinden ya da odasından çıkmadan dış dünyayla bağını koparması. Genellikle en az altı ay süren bir çekilmeden söz edilir.

Hikikomori sadece Japonya'da mı görülür?

Hayır. Kavram Japonya'da tanımlandı, ama benzer durumlar dünyanın pek çok ülkesinde, Türkiye'de de görülüyor.

Çocuğum odasından çıkmıyor, ne yapmalıyım?

Zorlamak yerine sabırlı ve yargılamayan bir bağı korumak, küçük adımları desteklemek daha çok işe yarar. Durum uzun sürüyorsa hem çocuğunuz hem de aile olarak sizin için bir uzmandan destek almak önemli.