Psikoloji Sözlüğü
Bilişsel çarpıtma
Bilişsel çarpıtmalar, olayları olduğundan daha olumsuz, daha kesin ya da daha kişisel algılamamıza yol açan otomatik düşünce kalıplarıdır. Kavram, bilişsel terapinin kurucusu Aaron T. Beck'in çalışmalarına dayanır ve David Burns'ün kitaplarıyla geniş kitlelere ulaştı.
Bu düşünceler o kadar hızlı ve doğal gelir ki, çoğu zaman bir düşünce değil, gerçeğin kendisi gibi hissedilir.
En yaygın çarpıtmalar
| Çarpıtma | Nasıl duyulur? |
|---|---|
| Ya hep ya hiç düşüncesi | "Mükemmel olmadıysa başarısızım." |
| Felaketleştirme | "Bu toplantı kötü geçerse kariyerim biter." |
| Zihin okuma | "Bana öyle baktı, kesin benden hoşlanmadı." |
| Aşırı genelleme | "Hep böyle oluyor, hiçbir şey yolunda gitmiyor." |
| Olumluyu yok sayma | "Beni övdü ama sadece kibarlık olsun diye." |
| -meli, -malı cümleleri | "Asla yorulmamalıyım." |
| Kişiselleştirme | "Toplantı gergin geçti, benim yüzümden." |
| Duygusal akıl yürütme | "Aptal gibi hissediyorum, demek ki aptalım." |
Ne işe yarar bunu bilmek?
Bir düşünceyi fark edip adını koymak, onunla aranda bir mesafe yaratır. "Bu bir gerçek mi, yoksa bir felaketleştirme mi?" sorusu, düşüncenin gücünü azaltır. Bilişsel davranışçı terapinin temel araçlarından biri, bu düşünceleri fark etmek ve onları daha dengeli alternatiflerle tartmaktır.
Küçük bir egzersiz
Bugün seni üzen bir düşünceyi yaz. Yukarıdaki tablodan ona uyan bir çarpıtma var mı? Varsa, aynı durumu daha dengeli anlatan bir cümle kurmayı dene.