İdealizasyon

İdealizasyon, bir kişiyi, ilişkiyi ya da durumu kusursuz, eşsiz ve gerçekte olduğundan daha iyi görme eğilimidir. Kavram psikanalitik kuramdan gelir. Freud ve sonrasında Otto Kernberg gibi kuramcılar, idealizasyonu hem gelişimin doğal bir parçası hem de bazı durumlarda bir savunma mekanizması olarak ele aldı.

İlişkilerde idealizasyon, çoğu zaman gerçek kişiye değil, onun hakkında kafamızda kurduğumuz senaryoya âşık olmak biçiminde görülür.

Senaryoya âşık olmak

Bir ilişkinin başında karşımızdaki kişiyi henüz tam olarak tanımayız. Boşlukları kendi umutlarımız, özlemlerimiz ve geçmişte eksik kalan şeylerle doldururuz. Kişinin gerçekte kim olduğundan çok, bizim hayatımızda neyi tamamlayacağını düşündüğümüz bir karakter yaratırız. Bu, limeransın da temel yakıtıdır. Tek bir olumlu özelliğin kişinin bütününü parlatması ise hale etkisi ile benzer biçimde işler.

Nasıl fark edilir?

• Kişinin kusurlarını görmemek ya da onları da çekici bulmak
• Arkadaşlarının uyarılarını "Onu tanımıyorsunuz" diyerek geçiştirmek
• Onu tanıdıkça hayal kırıklığının giderek artması
• İlişkiye dair hayallerin, ilişkinin kendisinden daha canlı olması

İdealizasyon ve değersizleştirme döngüsü

İdealizasyonun bir yansıması da değersizleştirmedir. Kusursuz sanılan kişi, beklentileri karşılayamadığında bir anda tamamen kötü görülmeye başlanabilir. Bu "ya hep ya hiç" döngüsü, ilişkilerde ani ve sert kopuşlara yol açabilir. Bazı ilişkilerde ise bu döngü karşı tarafın kontrol aracına dönüşür; narsisizm ve travma bağı üzerine yazılarımızda bu dinamiği ele aldık.

Biraz idealizasyon iyi midir?

Şaşırtıcı biçimde, evet. Sandra Murray ve arkadaşlarının 1996'da yayımladığı araştırmalar, partnerini biraz olumlu bir gözle gören çiftlerin daha yüksek ilişki doyumu bildirdiğini gösterdi. Ölçülü bir idealizasyon, sevgiyi ve bağlılığı besleyebilir. Sorun, idealize edilen imgenin gerçek kişinin yerini aldığı ve onu görmemizi engellediği noktada başlar.

Ne zaman destek almak iyi gelir?

İlişkilerin sık sık büyük bir hayranlıkla başlayıp sert bir hayal kırıklığıyla bitiyorsa, birini tanıdıkça hep aynı düş kırıklığını yaşıyorsan ya da karşı tarafın gerçek hâlini görmekte zorlanıyorsan, bunu bir uzmanla konuşmak bu döngünün sende neyi tekrar ettiğini anlamana yardımcı olabilir.

Sık sorulan sorular

İdealizasyon ne demek?

Bir kişiyi, ilişkiyi ya da durumu gerçekte olduğundan daha kusursuz ve değerli görme eğilimidir. İlişkilerde çoğu zaman gerçek kişiye değil, onun hakkında kurduğumuz senaryoya âşık olmak biçiminde görülür.

İdealizasyon bir savunma mekanizması mı?

Psikanalitik kuramda idealizasyon, kaygıyı azaltmaya ve hayal kırıklığından korunmaya yarayan bir savunma mekanizması olarak da ele alınır. Ancak her idealizasyon savunma değildir; ölçülü hâli sevginin doğal bir parçasıdır.

İdealizasyon ile aşk arasındaki fark nedir?

Aşk, kişiyi kusurlarıyla birlikte tanıdıkça derinleşir. İdealizasyon ise çoğu zaman kişiyi tanıdıkça zayıflar; çünkü kişinin kendisine değil, onun hakkında kurduğumuz imgeye yöneliktir.