Yazı
Narsisizm Nedir? Narsist Özellikli Kişilerle İlişki Kurmak
Narsisizm, kişinin kendine aşırı odaklanması, sürekli hayranlık ve onay beklemesi ve başkalarının duygularına karşı empati göstermekte zorlanması ile tanımlanan bir kişilik özelliğidir. Kavram adını, sudaki yansımasına âşık olan mitolojik Narkissos'tan alır. Psikolojide yerleşmesinde Sigmund Freud'un 1914 tarihli "Narsisizm Üzerine" makalesinin önemli bir payı vardır.
Narsistik özellikler herkeste farklı derecelerde bulunabilir. Bir miktar kendini önemseme ve takdir görme isteği son derece insanidir. Bu özellikler katılaştığında, kişinin hayatında ve ilişkilerinde belirgin sorunlara yol açtığında ise narsistik kişilik bozukluğundan söz edilebilir. Bu tanıyı yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı, kapsamlı bir değerlendirmeyle koyabilir.
Günümüzde "narsist" kelimesi gündelik dilde çok sık ve bazen gelişigüzel kullanılıyor. Bu yazı birine etiket yapıştırmak için değil, bu özelliklerin ilişkilerde nasıl göründüğünü anlamak ve kendinizi korumak için bir rehber.
Narsistik özellikler nelerdir?
- Abartılı bir öz değer duygusu: Kişi kendini çok özel ve ayrıcalıklı görür, başkalarından da aynı hayranlığı bekler.
- Empati güçlüğü: Başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını anlamakta ya da önemsemekte zorlanır.
- Sürekli onay ve hayranlık ihtiyacı: İlgi ve takdir ihtiyacı karşılanmadığında kolayca kırılır, öfkelenir ya da küser.
- Başkalarını kendi amaçları için kullanma: İlişkilerde kontrol ve güç arayışı, zaman zaman manipülatif davranışlara dönüşebilir.
- Eleştiriye tahammülsüzlük: Eleştiri, idealize edilmiş benlik imajına yönelik bir tehdit gibi algılanır ve sert bir savunmaya yol açar.
Bu dış görünüşün altında çoğu zaman kırılgan bir öz değer yatar. Narsistik savunmalar, kişinin kendini değersiz hissetmekten korunma biçimi olabilir.
Narsist özellikli biriyle ilişkide kendinizi korumak
Narsistik özellikleri belirgin biriyle ilişki sürdürmek; bu bir partner, aile üyesi, arkadaş ya da iş arkadaşı olabilir, duygusal olarak yorucu olabilir. İşte bazı öneriler:
1. Sınırlarınızı belirleyin
Bu tür ilişkilerde sınırlar kolayca ihlal edilir. Neyi kabul edip neyi etmeyeceğinizi netleştirin, açıkça ifade edin ve gerektiğinde tekrar edin. Sınır koymak yazımız bu konuda adım adım öneriler sunuyor.
2. Empatiyi sınırsız kılmayın
Karşınızdakinin davranışlarının altında yatan kırılganlığı anlamak empati kurmanıza yardımcı olabilir. Ama bu anlayış, kendi ihtiyaçlarınızı sürekli geri plana atmanız anlamına gelmemeli.
3. Geri bildirimi dikkatle verin
Doğrudan ve suçlayıcı eleştiriler çoğu zaman sert bir savunmayla karşılanır. Davranışa odaklanan, sakin ve "ben dili" ile kurulmuş geri bildirimler daha fazla şans tanır; ama karşınızdakinin tepkisinin sorumluluğunu taşımak zorunda olmadığınızı da unutmayın.
4. Manipülasyonu fark edin
Suçluluk duygusu yaratma, gerçekleri çarpıtma ya da sizi kendi algınızdan şüphe ettirme gibi davranışları fark etmek önemlidir. Yaşadıklarınızı güvendiğiniz biriyle konuşmak ya da not almak, kendi algınıza tutunmanıza yardımcı olabilir.
5. Kendinize zaman ayırın
Bu tür ilişkiler enerjinizi tüketebilir. Kendi ihtiyaçlarınıza, ilişkilerinize ve sizi besleyen uğraşlara bilinçli olarak zaman ayırın.
6. Gerçekçi beklentiler belirleyin
Karşınızdaki kişinin kısa sürede değişmesini ya da her zaman duygusal destek sağlamasını beklemek hayal kırıklığını büyütebilir. Neyin değişebileceğine ve neyin size bağlı olduğuna dair gerçekçi olmak sizi korur.
Ne zaman destek almalı?
Bir ilişkide sürekli değersizleştirildiğinizi, kendi algınızdan şüphe ettiğinizi ya da kendinizi giderek tükenmiş hissettiğinizi fark ediyorsanız bunu bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir. İlişkide fiziksel ya da duygusal şiddet, tehdit veya korku varsa önceliğiniz güvenliğinizdir; ALO 183 Sosyal Destek Hattı'na ya da acil durumlarda 112'ye ulaşabilirsiniz.
Narsistik özellikler zorlayıcı olabilir, ama kendi sınırlarınızı korumak ve ihtiyaç duyduğunuzda destek almak sizin elinizde.