Otoriteye itaat

Otoriteye itaat, insanların bir otorite figürünün talimatlarına, kendi değer yargılarına aykırı olsa bile uyma eğilimidir. Bu alandaki en bilinen çalışma, Yale Üniversitesi'nden psikolog Stanley Milgram'ın 1960'ların başında yaptığı deneydir.

Milgram deneyi

Katılımcılara, bir "öğrenme" deneyine öğretmen olarak katıldıkları söylendi. Görevleri, yan odadaki öğrenci her hata yaptığında ona giderek artan voltajda elektrik şoku vermekti. Gerçekte şoklar sahteydi ve öğrenci rolündeki kişi bir oyuncuydu; ama katılımcılar bunu bilmiyordu.

Öğrenci acı içinde bağırıp durmaları için yalvarırken, beyaz önlüklü deneyci sakin bir sesle "Devam etmeniz gerekiyor" diyordu. Milgram'ın ilk yayımlanan çalışmasında katılımcıların yaklaşık üçte ikisi (40 kişiden 26'sı) en yüksek voltaja kadar devam etti.

Deney bize ne söylüyor?

Milgram'ın sonucu ürkütücüydü: Kötülük her zaman kötü niyetli insanlardan gelmez. Bazen, sorumluluğu bir otoriteye devreden ve sorgulamadan itaat eden sıradan insanlardan doğar. "Sadece görevimi yapıyordum" savunması tarihte bu yüzden bu kadar çok duyuldu.

Deney, katılımcılara yaşattığı yoğun stres nedeniyle etik açıdan da çok tartışıldı ve bugün araştırma etiği kurallarının gelişmesinde önemli bir rol oynadı.

Günlük hayattaki karşılığı

İş yerinde yanlış bulduğun bir talimata uymak, bir grupta herkes sustuğu için sesini çıkarmamak ya da bir "uzman" söylediği için kendi sezgini görmezden gelmek… Otoriteye itaat, sanıldığından çok daha gündelik bir deneyim.