Evlilik Arenasında Dört Nala Kıyamet: Mahşerin 4 Atlısı

Evlilik… İki insanın "evet" diyerek çıktığı, bazen romantik komedi, bazen de "O havlu neden yerde?" konulu bir gerilim filmi tadında geçen yolculuk. Bu filmde, hiç beklemediğiniz bir anda sahneye çıkıp tüm senaryoyu altüst eden dört tehlikeli oyuncu var: Mahşerin 4 Atlısı!

Durun, hemen panik yapıp avukat aramaya başlamayın. Bu atlılar, ilişki araştırmacısı John Gottman'ın tanımladığı ve ilişkinin gidişatı hakkında çok şey söyleyen dört iletişim örüntüsü. Gelin bu davetsiz misafirleri biraz daha yakından, esprili bir dille tanıyalım ve onları ahırlarına nasıl geri göndereceğimizi öğrenelim.

Kendi ilişkinizde hangi atlıların daha sık uğradığını merak ediyorsanız, partnerinizle birlikte dolduracağınız İlişki uyum ölçeği bu yazının iyi bir tamamlayıcısı olabilir.

1. atlı: Eleştiri ("Sen dili" virtüözü)

"Sen hep geç kalırsın!", "Sen beni asla dinlemezsin!" Tanıdık geldi mi? Karşınızda ilk atlı: eleştiri. Bu atlı, partnerinizin belirli bir davranışından şikâyet etmek yerine doğrudan karakterine ok atar.

• Tipik sahne: Eşiniz yemeğin tuzunu biraz kaçırmıştır.
• Eleştiri atlısı devrede: "Sen zaten neyi doğru yaparsın ki? Bir yemek bile yapamıyorsun!"
• Panzehiri, "ben dili": "Yemek bana biraz tuzlu geldi, bir dahaki sefere tuzu azaltabilir miyiz?" Kişiliğe saldırmadan sorunu konuşmak karşı tarafı savunmaya itmez ve ikinci atlıya davetiye çıkarmaz.

2. atlı: Aşağılama (Göz devirme ve laf sokma uzmanı)

Bu atlı en sinsi ve en yıpratıcı olanıdır. Göz devirmeler, alaycı gülüşler, küçümseyici lakaplar ve iğneleyici espriler en sevdiği silahlardır. Partnerini küçük düşürerek kendini üstün hissetmeye dayanır.

• Tipik sahne: Partneriniz yeni alınan bir aleti çalıştırmakta zorlanıyordur.
• Aşağılama atlısı sahnede: "Hah! Bırak bırak, sen anlamazsın o işlerden," diyerek küçümseyen bir kahkahayla aleti elinden alır.
• Panzehiri, saygı ve takdir: "Zor bir alet galiba, yardım ister misin?" demek varken aşağılamak ilişkinin temeline zehir ekmekten farksızdır.

3. atlı: Savunma ("Ama sen de…" şampiyonu)

Eleştiri ve aşağılama okları havada uçuşunca üçüncü atlı kalkanını kuşanıp meydana çıkar. Sorumluluk almaktan kaçar ve her eleştiriyi bir karşı saldırı fırsatı olarak görür. En sevdiği cümle "Ama sen de…" ile başlar.

• Tipik sahne: Eşiniz dağınıklığınızdan yakınır.
• Savunma atlısı kükrer: "Ben mi dağınığım? Asıl sen kendine bak! Geçen hafta arabanın anahtarını kaybeden kimdi?"
• Panzehiri, sorumluluğun bir kısmını almak: "Haklısın, ortalığı biraz dağıtmışım, hemen topluyorum." Bu küçük cümle atlının kalkanını anında düşürür.

4. atlı: Duvar örme (Sessizlik yemini etmiş buzdolabı)

Tartışma alevlendiğinde son atlı ortaya çıkar ve partnerlerden birini konuşmayan, duymayan, görmeyen bir taşa çevirir. Konuşmayı keser, göz temasından kaçınır ve duygusal olarak kendini kapatır. Telefonla oynamak, televizyona kilitlenmek ya da odayı terk etmek en bilinen numaralarıdır.

• Tipik sahne: Önemli bir konu hakkında hararetli bir tartışma yaşanıyordur.
• Duvar örme atlısı iş başında: Taraflardan biri diğerinin sorularını duymazdan gelir, boş gözlerle ekrana bakar; üzerinde adeta "Tadilat nedeniyle kapalıyız" tabelası asılıdır.
• Panzehiri, mola istemek: "Şu an çok gerginim, sağlıklı düşünemiyorum. Bana sakinleşmem için 20 dakika ver, sonra konuşalım." Bu, duvar örmekten çok daha yapıcıdır; önemli olan mola sonunda gerçekten konuşmaya dönmektir.

Kıssadan hisse

Bu dört atlı her ilişkinin kapısını zaman zaman çalabilir. Önemli olan onları tanımak, geldiklerini fark etmek ve doğru panzehirleri bilmektir. Gottman'ın araştırmalarından çıkan bir başka önemli bulgu da şu: Çatışma anlarında sağlıklı ilişkilerde her olumsuz etkileşime karşılık yaklaşık beş olumlu etkileşim bulunuyor. Yani atlılardan biri uğradıysa, gönül almak için bolca sevgi, ilgi ve şefkat göstermek gerekiyor.

İlişkinizin kıyamet senaryosuna dönmemesi için bu atlılara karşı uyanık olun ve cephaneliğinizi sevgi, saygı, mizah ve anlayışla doldurun. Atlılar sık sık uğruyor ve döngüden birlikte çıkmakta zorlanıyorsanız, çift terapisi bu döngüye birlikte bakmanıza yardımcı olabilir.